ديدار اخير جورج بوش از خاورميانه در ماه گذشته از بسيارى جهات ديدار منحصر به فردى است. وى در ديدار از كويت با زنان كويتى ديدار و بدليل شكست 27 تن از همكاران آنها در انتخابات مجلس به آنها اميد داد و گفت:«من نيز در اولين انتخابات شكست خوردم».

در بحرين نيز استقبال گرمى از بوش شد و اين نخستين ديدار يک رييس‌جمهور آمريكايى از بحرين بود. در ابوظبى در هتلى سه ميليارد دلارى از وى استقبال شد و سخنان «امين الريحانى» را در مورد آزادى به وى يادآورى نمود.

«دانا بيرينو» مشاور رسانه‌اى بوش نيز شبيه به ميهمانى شام «شيخ محمد بن زايد آل نهيان» را تاكنون در هيچ سفر دیگری ندیده بود. در دبى با رقص شمشير از «جورج بوش» استقبال شد و اين نخستين ديدار بوش از منطقه بود كه در پنج محور میتوان راجع به آن بحث کرد.

نخست آنكه هيچگاه خاورميانه به اين اندازه به لحاظ امنيتى، استراتژيک و اقتصادى براى ايالات متحده مهم نبوده كه اين امر در سايه رشد تصاعدى تروريسم در منطقه و جهان، رشد نفوذ ايران، افزايش بهاى نفت و حضور نظامى در عراق و اهتمام بيش از حد به استقلال لبنان صورت گرفته است.

دیگر آنکه گزارش سازمانهاى اطلاعاتى آمريكا در مورد ايران منجر به سردرگمى كشورهايى شد كه اهتمام خاصى به پرونده هسته‌اى ايران دارند.

محور سوم تغيير و تحولات امنيتى در عراق در اثر معامله عجيبى بود كه بين نيروهاى اشغالگر و قبايل سنى مذهب در عراق بسته شد.

نزديک شدن «جورج بوش» به پايان دوران رياست‌جمهوری نیز كه آخرين فرصت براى انجام موفقيتهاى تاريخى است محور چهارم سفر بوش به منطقه بود و پنجمین محور آغاز رقابت آتشين انتخابات در ايالات متحده و تاثير عملكردهاى كنونى بر كانديداى حزب جمهوريخواه آن کشور است.

در سايه اين مقدمات پنجگانه بايد دانست كه بوش چه اهدافى از سفر به منطقه و كشورهاى خليج فارس دارد.

هدف اصلى بوش از سفر به منطقه تكميل محاصره ايران و آماده‌سازى زمينه براى حمله نظامى به آن كشور بود. اين طرح شبيه نقشه‌اى است كه ايالات متحده براى مقابله با شوروى سابق بكار برد.

«فالى نصر» كارشناس مسايل ايران می‌گويد، ايالات متحده تلاش دارد از طريق اعمال نفوذ در خاورميانه و ايجاد فشار سنگین و انعقاد پيمانهاى منطقه‌اى مخالف نفوذ ايران به مقابله با آن کشور بپردازد. آمريكا همچنین حضور نظامى دريايى خود در خليج فارس را افزايش داد و یک میلیون دلار براى تغيير نظام در ايران اختصاص داد. با اعمال فشار ايالات متحده نيز تحريمهاى سخت‌تری از سوى سازمان ملل بر ايران تحميل شد و از همپيمانان خود نيز خواست تا تهران در تنگنای مناسبات مالی قرار دهند.

هدف دوم «جورج بوش» كسب حمايت كامل كشورهاى عرب براى پيشرفت سياسى در عراق و مذاكرات صلح در فلسطين بود چون میراث سياسى بوش و كارنامه وى در ايالات متحده در ماجراى عراق خلاصه می‌شود تا اگر معجزه‌اى رخ دهد پيمان صلح اسراييل و فلسطين نيز به آن اضافه شود.

«جورج بوش» بر اين اعتقاد است كه دخالت وى در پيمان صلح خاورميانه منجر به تعهد ايالات متحده به كشورهاى خليج‌فارس خواهد شد. تعهدی که به پیشرفت در موضوع عراق و جبران تلاشهای گذشته‌اش در اعمال فشار بر ایران بر سر پرونده هسته‌ای آن کشور در ازای تحقق امنیت در عراق خواهد شد.

آمريكا همچنین از دوستانش در كشورهاى حاشيه خليج‌فارس می‌خواهد تا با كاهش قيمت نفت اقتصاد آمريكا را در نظر داشته باشند. افزايش قيمت نفت در ماه‌های گذشته براى كشورهاى صنعتى غيرقابل تحمل بود كه جبران اين خسارت با افزايش توليد نفت در چند مرحله ممكن است. «جورج بوش» همچنین به دوستانش يادآورى كرد كه پس از حمله آمريكا در سال 2001 به افغانستان و عراق چهار برابر ثروتمندتر شده اند كه اين امر مسووليت آنها را افزایش می‌دهد.

سلاح هسته اى صلح آميز؟

گزارش سازمانهاى اطلاعاتى آمريكا در مورد پرونده هسته‌اى ايران محور اساسى پرونده ايران را تشكيل مى‌دهد كه گزارشى كاملا سياسى بود. اين گزارش حكومت آمريكا و همپيمانانش را متحير ساخت تا آنجا كه همپیمانان ايالات متحده آنرا ضربه اساسى به طرح ضربه‌زدن به ايران دانستند و رييس‌جمهور ايران نيز آنرا پيروزى بزرگ براى كشورش خواند. ماهيت اين گزارش چه بود؟

گزارش به نوعى دوپهلو تنظیم شده بود. نخست آنکه اطمينان مى‌داد ايران برنامه هسته‌اى نظامى خود را از سال 2003 متوقف ساخته و بر كلمه نظامى تاكيد دارد، به اين معنا كه پس از حمله ايالات متحده به عراق اين برنامه نظامى متوقف شده است. اين بخش چندان مورد اعتبار نیست زيرا در جمله مهمترى بيان شده كه ايران قادر خواهد بود اورانيوم غنى شده‌اى توليد كند كه پس از سال 2009 قادر به توليد بمب اتم خواهد شد.

موضوع مهمترى كه در گزارش بيان نشده و رييس آژانس بين‌المللی هسته‌اى نيز آنرا مورد تاكيد قرار داد اين است كه پس از غنى‌سازى اورانيوم طى يكسال، فقط چند ماه كافى خواهد بود تا بمب اتم ساخته شود و اين به معناى دشوار بودن غنى‌سازى اورانيوم است نه ساختن سلاح هسته‌ای.

در حقيقت چيزى به نام برنامه هسته‌اى صلح‌آميز و برنامه هسته‌اى نظامى وجود ندارد. زيرا همين كه ايران توانسته است در پروسه برنامه هسته‌اى صلح‌آميز خود به اورانيوم غنى شده كافى دست يابد جهان مى‌تواند يقين داشته باشد كه ايران وهمپيمانانش به بمب اتمى دست يافته‌اند. بدين ترتيب ايالات متحده و همپيمانانش دو راه پيش‌رو دارند. نخستين شيوه برخورد حمله نظامى به ايران و دومين روش مجاز دانستن ايران در دستيابى به سلاح هسته‌ای است كه مسلما به معناى تسلط آن بر كشورهاى منطقه خواهد بود و اين همان مطلبى است كه «جورج بوش» در مزرعه «ملک عبدالله بن عبدالعزيز» نیز مطرح كرده است.

جورج بوش و حمله به ايران

كمترين چيزى كه در مورد روابط پادشاه عربستان با «جورج بوش» مى‌توان گفت اين است كه عربستان به رابطه با «جورج بوش پدر» دلتنگى بيشترى نشان مى‌دهد و آمريكا نيز «ملک فهد» پادشاه پیشین عربستان را بيشتر ترجيح مى‌داد. هنگامى كه «جورج بوش» به رياست‌جمهوری آمریکا انتخاب شد عربستان توقع داشت با فرد حيكم و متوازنى مواجه باشد كه از ماجراجويى دورى كند و به مشكل اصلى منطقه يعنى مسايل موجود ميان اعراب و اسراييل بپردازد. آمريكا نيز توقع داشت تا «ملک عبدالله» را در كسوت پادشاهى ببيند كه در سخت‌ترين شرايط از آنها حمايت كند نه اينكه برنامه شخصى خود را در پیش بگیرد و ناامیدی دو کشور از یکدیگر دوطرفه بود.

بوش همچنین مذاكرات صلح اعراب و اسراييل را مورد توجه قرار نداد و بجای آن به عراق حمله كرد و بحران منطقه‌اى را دو چندان نمود. حتی منجر به کاهش نقش عربستان در منطقه شد و به اندازه‌ای در مسايل داخلى عربستان داخل شد تا كتابهاى آموزشى آن کشور را نیز تغيير داد و در مقابل، پادشاه عربستان پيمان مكه را تشكيل داد كه برخلاف نظر آمريكا بود و همچنین ارتباطی با حكومت مورد اعتماد آمريكا در عراق برقرار نكرد. «ملک عبدالله» همچنین حضور نيروهاى آمريكايى در عراق را اشغالگرى خواند و براى نخستين‌بار از رييس‌جمهور ايران براى حضور در مراسم حج دعوت نمود.

«جورج بوش» از «ملک عبدالله» خواست تا از مذاكرات صلح اسراييل حمايت كند و عربستان نيز در پاسخ گفت که چه تضمينى براى به نتيجه رسيدن مذاكرات صلح در اين دوره وجود دارد؟ بوش همچنين از «ملک عبدالله» خواست تا از پيشرفتهاى سياسى در عراق حمايت كند و در اين ميان گفت‌وگوی طولانى در مورد قانون برچيدن حزب بعث نيز صورت گرفت.

تغييراتى در قانون طرد حزب بعث در عراق صورت گرفت تا اهل سنت بتواند در جريانات سياسى كشور مشاركت بيشترى داشته باشد ولى «ملک عبدالله» به دولت «نوری المالكى» و سياستهاى آمريكا در عراق خوشبين نبود و از همه مهمتر سخنان آنها در مورد آمريكاست كه تاكنون افشا نشده است و گفتگو در مورد ايران و سياستهاى دوساله آمريكا براى محاصره آن کشور نیز براى پادشاه عربستان خوشايند نبود.

در صورتى كه پادشاه عربستان از مشاركت در سياستهاى آمریکا سر باز زده باشد به معناى آنست كه آمريكا با اين تصميم خواستار درامان ماندن از پاسخ طبيعى و توجيه شده ايران به حمله نظامى است كه در اين صورت حتى اگر ايران مورد حلمه نيز قرار نگيرد خود را قربانى تغيير سياستهاى آمريكا نخواهد كرد و اين اقدام با معامله‌ای میان دو کشور صورت خواهد گرفت.

واضح است كه عربستان به آمريكا اعتماد ندارد و آمريكا نيز در سياستهاى منطقه‌ای خود اعتمادی به عربستان ندارد که تحولات سالجاری مشخص خواهد کرد حق با کدامیک بوده است.

عراق،لبنان و دمكراسى

در كنار بلند پروازيهاى هسته‌ای ايران و عشق عميق ناگهانی ايران به صلح سه موضوع براى ناظران سياسى جلب توجه ميكند.

موضوع نخست خوددارى بوش از سفر به عراق بود برغم آنكه عراق براى پنجسال اولويت اصلى برنامه‌های سياسى ايالات متحده در خاورميانه قرار داشت و وى تنها به فرستادن وزيرخارجه خود به عراق اكتفا نمود. خوددارى بوش از سفر به كشورى كه 200 هزار سرباز ايالات متحده در آن مستقر هستند و اكنون از استقرار امنيتى برخوردار است موضوع عجيبى بود كه دليل آن به ايمن نماندن وى در سفر به آن کشور و همچنین خوددارى از ديدار با «نور المالكى» بدليل اعتراض كشورهاى عرب به عملكرد وى بوده است.

موضوع دوم ديدار نكردن وى از بيروت بعنوان تنها نماد موفقيت جهانى وى در دموكراسى است كه به گفته يک مقام آمريكايى ناشى از علاقه وافر بوش به عصبانى نگاهداشتن سوريه تا برگزاری دادگاه بين‌المللى محاكمه قاتلان «رفيق حريرى» و صدور حكم اوليه براى آن است.

سومين موضوع كه بسيارى از فعالان منطقه را نااميد كرد مربوط به بی‌توجهى كامل بوش به شعارهاى سابق خود در مورد دموكراسى و آزادی بود كه نشان از تغيير رفتار نومحافظه‌كاران آمریکایی داشت.

اولويت اصلى ايالات متحده در خاورميانه  پرونده ایران در سال 2008 و نقش آن در پرونده فلسطين و اسراييل خواهد بود. «جورج بوش» در ماههاى آينده اقدامات پيشگيرانه خود را برضد ايران دنبال خواهد كرد و سرانجام در تابستان مشخص خواهد شد كه آیا آمریکا به ایران حمله خواهد كرد يا موافقت خود با تاجگذارى هسته‌اى ايران را اعلام می‌کند. آيا «جورج بوش» حاضر به شرط‌‌‌ بندی در این قمار خواهد شد؟

اكثريت و اپوزيسيون لبنان ترديد ندارند كه بازديد دوم دبيركل اتحاديه عرب از بيروت به نتايج عملى محسوسى در اجراى طرح اتحاديه عرب براى حل بحران لبنان منجر نشد.

بحران لبنان در واقع به اختلاف طرف‌هاى درگیر در بندهاى اين طرح كه در پيچ ‌و خم تفسيرهاى آن گم شده، محدود نمى‌شود. در واقع جوهر مشكلات لبنان در اين است كه ايالات متحده علیرغم وتو نكردن علنى اين طرح، در حقيقت با راهكار عربى مخالف است و از آغاز تاكنون نيز بطور دايم در مسير اجراى آن سنگ‌اندازى و مانع‌تراشى نموده است؛ زیرا بر اساس اظهارات مقامات آمریکایی، طرح اتحادیه عرب بيش از وزن و اندازه اپوزيسيون به آنها امتياز داده است.

وزراى خارجه اتحاديه عرب در جلسه نخست خود در قاهره تصمیم گرفتند كه با دادن سهميه به رييس جمهور در کابینه، مانع از تبديل دو گروه طرفدار و مخالف دولت به اكثريت شوند. متن اصلى اين طرح بر اين اساس بود كه سه سهميه مساوى به رييس‌جمهور، اپوزيسيون و گروه اکثریت داده شود كه آمريكا حتى پیش از گروه 14 مارس مخالفت خود را با آن اعلام و طرح را وتو نمود.

واشنگتن حتی با مصوبات نشست دوم وزرای خارجه اتحادیه عرب نیز موافق نبود، زیرا مقرر شد برنامه كارى دولت آينده همان بيانيه دولت كنونى لبنان باشد كه از مقاومت دفاع و به استمرار آن تا زمانی كه لبنان در تهديد اشغال است و اسراى لبنانى در زندان‌هاى اسراييل هستند، مشروعيت بخشد. ايالات متحده مقاومت لبنان را در فهرست گروه‌های تروريستى گنجانده و جنگ بى‌پايانى عليه آن به راه انداخته است. بدين‌ ترتیب بسيارى معتقدند كه طرح، پايانى جز شكست نخواهد داشت. واشنگتن تمايلى به اجراى راهكار عربى در لبنان نداشته و ترجيح می‌‌دهد اين كشور در سردرگمى كنونى باقى بماند تا ايالات متحده در فرصت باقی مانده از دوره رياست‌جمهورى «جورج بوش» بتواند طرح‌هاى خود در خاورميانه را اجرا و تكليف لبنان را بر اساس آنچه خود می‌خواهد، مشخص نماید.

يک کارشناس آمريكايى مسايل خاورميانه در ديدارهاى اخير خود از بيروت تاكيد كرده كه چشم‌انداز سال آینده منطقه به سوى فدرالى شدن عراق پيش می‌رود و اين موضوع پس از شدت یافتن اختلافات قومى ـ مذهبى در عراق بيشتر نمود يافته است. به ويژه با توجه به ضربه سنگین نیروهای محلی «الصحوة» به القاعده در منطقه سنى‌نشین الانبار كه منجر شد تا القاعده به دنبال ميدان نبرد جديدى باشد و لبنان را به عنوان گزینه نخست خود انتخاب کرد؛ زيرا دولت اين كشور در شرايط كنونى عاجز و ناتوان شده است.

آن طور که این کارشناس آمریکایی گفته است، القاعده پیش از این نیز تلاش كرده بود تا لبنان را به ميدان جهاد اسلامى تبديل كند و درگيرى ارتش لبنان و سازمان فتح الاسلام نيز نتيجه اين انتخاب بود. ارتش لبنان توانست اين تلاش‌ها را سركوب كند؛ ولى در عين حال القاعده نيز با بهره‌گیری از اسامى مختلف تلاش دارد تا دایره نفوذ خود در لبنان را وسعت بخشد.

بدين ‌ترتیب بعيد است تا پیش از روی کار آمدن دولت جديد در آمریکا بحران لبنان حل شود. ايالات متحده اكنون سرگرم مبارزات انتخاباتی است و تا تابستان آينده قادر به تصميم‌گیری در مورد لبنان نخواهد بود. بنا بر این شرایط لبنان تا تعیین رييس‌جمهور جدید آمریکا به همین منوال ادامه خواهد یافت. شانس در قدرت ماندن «فواد سنیوره» در مقام نخست‌وزیری لبنان تا سال آینده وجود دارد و طرح اتحاديه عرب نيز نمی‌تواند تغيير چندانى در اين موضوع ايجاد كند.

یک ديپلمات آمريكايى در خاورميانه نيز در مورد آينده ايران می‌گويد آمادگى حمله به ايران وجود دارد و هم اكنون دو ناو هواپيمابر در خليج فارس مستقر شده‌اند و ناوگان پنجم نيز به آب‌هاى بحرين رفته است. پايگاه‌هاى نظامى آمريكا در ديگر كشورهاى آسياى ميانه و خليج فارس پراكنده‌اند تا آنجا كه تصميم به جنگ نيز اتخاذ شده است؛ ولى ساعت صفر آن در دست دولت «جورج بوش» خواهد بود و ممكن است اين امر به دولت جديد واگذار شود. وى اطمينان داد كه تعيين حكومت جديد در كاخ سفيد تاثيرى بر طرح‌هاى ايالات متحده در مورد ايران نخواهد داشت و دولت جديد آمریکا ديدگاه‌هاى دولت سابق در موضوع ايران را به ارث خواهد برد. این میراث، آمادگى ميدانى براى حمله به ايران را نيز شامل می‌شود.

ديپلمات آمريكايى می‌گوید بر اساس اطلاعات محرمانه، حمله علیه ايران؛ حمله‌ای موشكى ـ هوايى خواهد بود كه هزاران هدف را در خاک ايران را شامل می‌شود. این حمله زمینی نخواهد بود و 10 تا 15 روز ادامه خواهد يافت. تنگه هرمز نيز تنها به مدت يك هفته بسته می‌شود و با توجه به اين امر كه سلاح‌هاى پيشرفته ايران از دقت زيادى برخوردار نيست، پاسخ نظامى ايران به حمله آمریکا كارآمد نبوده و تنها به اقداماتى پراكنده در عراق و برخى كشورهاى عرب محدود خواهد شد. ولى لبنان بدليل دورى از ميدان جنگ و نبودن نيروهاى آمريكايى در آن، درگير جنگ نخواهد شد.

اين ديپلمات آمریکایی همچنین دخالت ارتش اسراييل در حمله به ايران را بعيد می‌داند؛ ولى معتقد است كه اسراييل ممكن است رفتارى مانند آنچه به هنگام حمله به عراق در سال 2003 داشت، اتخاذ نمايد.

به گفته وی، نظام ایران با اين حمله سرنگون نخواهد شد؛ ولى پس از پايان جنگ بر اثر ويرانی‌هاى ناشى از جنگ در زمينه‌هاى سياسى، اقتصادى و هسته‌اى ضعيف و ناتوان خواهد شد.